LEGO, circulair speelplezier in Gooise Meren

Dennis de Vos van de Bouwsteenwinkel.

Onze circulaire coaches bezoeken lokale ondernemers om in kaart te brengen hoe circulair hun bedrijf momenteel opereert en waar kansen liggen. Coach Kees ging langs bij Dennis de Vos, eigenaar van de Bouwsteenwinkel in Bussum.

LEGO bestaat 94 jaar en heeft een opvallende eigenschap die weinig productcategorieën kunnen evenaren: het wordt nauwelijks weggegooid. Blokjes worden doorgegeven, geruild, verkocht of bewaard voor volgende generaties. Dat maakt LEGO in zijn ontwerp een circulair product. Maar hoe circulair is het bedrijf daarachter, en wat doet een lokale ondernemer als Dennis de Vos om daar maximaal gebruik van te maken?

Het product: circulair door ontwerp, nog niet door materiaal

Dennis legt uit dat de robuustheid van LEGO geen toeval is. Na een moeizame beginfase -waarbij vroege blokjes kromtrokken door temperatuur en vocht- vond LEGO de juiste grondstoffensamenstelling die de onderdelen praktisch onverwoestbaar maakt. Dat is de kern van de circulaire waardepropositie: een product dat decennialang meegaat en steeds opnieuw te gebruiken is.

Toch is er een kanttekening. LEGO experimenteert momenteel met duurzamere materialen voor bepaalde kleuren, zoals donkerrood en bruin. Dennis signaleert dat deze onderdelen poreuzer zijn en eerder kunnen beschadigen, een kwaliteitsafruil die de levensduur onder druk zet. Juist de duurzaamheid van het product is wat de circulaire waarde borgt. Materiaalinnovatie die de levensduur aantast, werkt daarmee averechts.

LEGO gemaakt van biobased materiaal?

Op bedrijfsniveau geldt iets vergelijkbaars. LEGO's belofte om vanaf 2030 geen petroleum meer te gebruiken in haar onderdelen wordt naar eigen zeggen niet gehaald. Experimenten met glas bleken meer CO₂-intensief dan de huidige productie. Botanische elementen zoals bladeren en struiken worden steeds vaker gemaakt van biobased materialen zoals suikerriet maar ook daar kleven consequenties aan: de grondstof vereist plantages die leiden tot ontbossing elders. Dennis formuleert de dilemma's helder: "Is dat dan meer duurzaam?" Het illustreert een breder patroon in de transitie naar circulaire productie: materiaalinnovatie is complex, en 'quick fixes' bestaan zelden.

De 'Harry Potter Ziekenhuisvleugel' set huur je voor 3,75 per week. Met een jaarabonnement vanaf 10,- kun je al sets huren. Elke set wordt schoongemaakt en nagekeken voordat deze weer verhuurd wordt.

Het businessmodel

Waar de producent nog zoekt, heeft de ondernemer al gehandeld. De Bouwsteenwinkel heeft een businessmodel gebouwd dat vrijwel volledig op circulaire principes drijft.

Verhuur van sets. Klanten huren complete LEGO-sets, inclusief topmodellen als de Millennium Falcon, voor een fractie van de aankoopprijs. Een jaarabonnement van 10,- euro verplicht huurders de set zelf op te halen, te bouwen, te demonteren en terug te brengen via een van de landelijke afleverpunten. Dat drukt de logistieke kosten en zorgt tegelijk voor compleet retour: Dennis weet wie de huurders zijn, wat beschadiging en vermissing sterk reduceert. Inmiddels zijn er meer dan 10.000 abonnees en is het ook mogelijk om sets thuis te laten bezorgen met een duurder abonnement.

Handel in losse onderdelen. LEGO verkoopt geen losse onderdelen. Wie 60 gele fluorblokjes nodig heeft, heeft pech bij de fabrikant zelf. Dennis zag daarin een marktkans: hij koopt sets in bulk, laat ze door zijn personeel demonteren en verkoopt de onderdelen afzonderlijk. De Bouwsteenwinkel is hiermee uitgegroeid tot één van de grootste aanbieders van losse LEGO-onderdelen, met een assortiment van circa 30.000 verschillende items.

Dit model heeft een nadeel dat Dennis niet verhult: het demonteren van sets genereert verpakkingsafval: plastic, karton, papier. Een deel hergebruikt hij, maar niet alles. Het is een eerlijk spanningsveld dat past bij een ondernemer die de circulaire ladder serieus neemt en weet waar hij nog winst kan boeken.

Tweedehands en verhuur van speciale sets. LEGO produceert elk model in een beperkte oplage en brengt het daarna nooit opnieuw uit. Die schaarste maakt bepaalde sets waardevol. De Bouwsteenwinkel verhuurt en verkoopt deze sets, zowel nieuw als gebruikt, en verlengt daarmee de levenscyclus van producten die anders snel hun weg naar de kast of het digitale veilingplatform zouden vinden.

Regelgeving: UPV in de EU

Onze coach heeft Dennis ook geïnformeerd over de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV), die stapsgewijs wordt ingevoerd in de EU voor onder meer elektronica, verpakkingen en textiel. Kort gezegd maakt de UPV ondernemers verantwoordelijk voor het inzamelen en hergebruiken van producten die zij als eerste op de Nederlandse markt brengen. De Bouwsteenwinkel valt buiten de huidige UPV-verplichtingen, omdat zij inkoopt via een Nederlandse distributeur. Toch is het een onderwerp om in de gaten te houden naarmate de regelgeving breder wordt uitgerold.

Inclusief ondernemen als bijvangst

De Bouwsteenwinkel is een erkend leerbedrijf. Dennis werkt met stagiairs en medewerkers van wie een deel in het autistisch spectrum zit. Het nauwkeurig sorteren en demonteren van sets vraagt om precisie, aandacht voor detail en een systematische werkwijze, eigenschappen die bij een deel van zijn team van nature aanwezig zijn. Inclusief ondernemen is hier geen pr-verhaal, maar een praktische en logische keuze.

Wat kunnen andere ondernemers hiervan leren?

De Bouwsteenwinkel laat zien dat een circulair businessmodel niet per se begint bij de producent. Een lokale ondernemer kan een 'loophole' in het systeem -het ontbreken van losse onderdelenverkoop- omzetten in een volledig nieuw verdienmodel, inclusief verhuur, tweedehands handel en werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.\

Tegelijk toont het verhaal van Dennis de spanningen van de circulaire transitie: betere materialen kunnen slechtere producten maken, en biobased hoeft niet per definitie beter te zijn. Die eerlijkheid is waardevol. De circulaire economie heeft geen behoefte aan verhalen zonder schaduwkanten maar aan ondernemers die de complexiteit kennen en toch vooruitlopen.

Wil jij als ondernemer in de regio Gooise Meren weten hoe circulair jouw bedrijf is? Onze coaches voeren gratis circulaire scans uit. Neem contact op via ons aanvraagformulier.